Στους καταγραφείς η απάντηση για τα αίτια της συντριβής του AH-64DHA

2 Αυγούστου 2010

Ελικόπτερο AH-64DHA της Αεροπορίας Στρατού. («ΕΑ&Τ»/Λ. Σ. Μπλαβέρης)

Η «ΕΑ&Τ» ενώνει τα θερμά της συλλυπητήρια με εκείνα ολόκληρης της ελληνικής κοινωνίας, προς τους οικείους του Ταγματάρχη (ΑΣ) Ανδρέα Δερμάρη και του Αρχιλοχία (ΑΣ) Κωνσταντίνου Γκιώκα, των θυμάτων της συντριβής του ελικοπτέρου AH-64DHA Apache στις 11:49 το πρωί της 30ης Ιουλίου στο αεροδρόμιο Πάχης Μεγάρων. Μια τραγική υπενθύμιση πως τα στελέχη των ενόπλων δυνάμεων όχι σπάνια καταβάλλουν το υπέρτατο τίμημα στο βωμό του καθήκοντος, στην υπηρεσία της πατρίδας. Δεν υπάρχουν λόγια για να εκφράσουν την οδύνη, την ευγνωμοσύνη...

Η ανάκτηση των δύο καταγραφέων του ελικοπτέρου επιτρέπει αισιοδοξία για την πλήρη διαλεύκανση της συντριβής του. Τα AH-64DHA διαθέτουν Καταγραφέα Βίντεο Πτήσης (Video Flight Recorder) και Καταγραφέα Δεδομένων Συντήρησης (Maintenance Data Recorder) όπου αποθηκεύονται αντίστοιχα οι ενδείξεις οθόνης του χειριστή και τυχόν υπερβάσεις ορίων πτήσης και υλικού. Όταν συμβαίνουν μάλιστα υπερβάσεις, καταγράφονται αυτόματα και οι συνομιλίες στο πιλοτήριο. Στην έρευνα για τα αίτια του δυστυχήματος συμμετέχουν οι πλέον έμπειροι χειριστές και τεχνικοί Apache της Αεροπορίας Στρατού, ενώ αναμενόταν κλιμάκιο κορυφαίων ειδικών της κατασκευάστριας εταιρείας Boeing.

Το Apache εκτελούσε δοκιμαστική πτήση μετά από επιθεώρηση συμπλήρωσης 125 ωρών πτήσης, η οποία περιορίζεται στον οπτικό έλεγχο κρίσιμων τμημάτων και εξαρτημάτων. Η επιθεώρηση πραγματοποιήθηκε στο 2ο Τάγμα Επισκευών Αεροπορικού Υλικού (ΤΕΑΥ) στην Πάχη, για να ακολουθήσει η δοκιμαστική πτήση. Το ελικόπτερο ήταν ολοκαίνουριο και σε άριστη κατάσταση. Η δοκιμή αυτοπεριστροφής (autorotation) δεν είναι υποχρεωτική μετά την επιθεώρηση των 125 ωρών, ούτε βεβαίως απαγορεύεται. Προϋποθέτει όμως πως προηγήθηκε η πτητική δοκιμή όλων των συστημάτων του ελικοπτέρου και πως λειτουργούν άψογα. Στην προκειμένη περίπτωση ο κυβερνήτης ζήτησε και έλαβε από τον πύργο ελέγχου άδεια εκτέλεσης δοκιμής αυτοπεριστροφής, η οποία αρχίζει σε ύψος 3.000 ποδών (914,4 m) με την αποσύμπλεξη του κυρίου στροφείου από τους κινητήρες, ενώ ολοκληρώνεται μετά από 90-120 δευτερόλεπτα στα 500 πόδια (152,4 m) με την επανασύμπλεξη. Η συμπεριφορά του Apache σε αυτοπεριστροφή διαφέρει ριζικά από εκείνη ενδεικτικά του UH-1 “Huey”, καθώς το έντονα εμπροσθοβαρές επιθετικό ελικόπτερο τείνει να βυθίζει απότομα το ρύγχος του. Τυχόν άστοχοι ή βίαιοι διορθωτικοί χειρισμοί στην κατάσταση αυτή μπορούν να δυσχεράνουν την πλήρη ανάκτηση του ελέγχου, ή και να οδηγήσουν σε υπέρβαση των ορίων αντοχής υλικών.

Ορισμένοι αυτόπτες μάρτυρες περιγράφουν πως η δοκιμή άρχισε με το ελικόπτερο σε αιώρηση και μηδενική ταχύτητα, για την αύξηση της οποίας πραγματοποιήθηκε βύθιση. Οι αυτόπτες μάρτυρες περιγράφουν ομόφωνα πως το Apache προσέκρουσε στο έδαφος με το ρύγχος.

Αυτοπεριστροφή είναι η κατάσταση πτήσης ενός ελικοπτέρου όταν αποσυμπλέκεται το κύριο στροφείο από τους κινητήρες, με αποτέλεσμα να περιστρέφεται ελεύθερα. Η έκτακτη αυτή διαδικασία μπορεί να επιτρέψει την ασφαλή προσγείωση σε περίπτωση απώλειας ισχύος των κινητήρων ή πλήρους αστοχίας του ουραίου στροφείου. Η ασφαλής προσγείωση όμως εξαρτάται από το ύψος και την ταχύτητα κατά την έναρξη της αυτοπεριστροφής, καθώς και από το υψόμετρο και την πυκνότητα του αέρα, το βάρος του ελικοπτέρου και τις στροφές ανά λεπτό του κύριου στροφείου.

Κατά την απώλεια ισχύος των κινητήρων, τα πτερύγια του κύριου στροφείου παράγουν άντωση και ώση εξαιτίας της ταχύτητας και της γωνίας προσβολής τους. Με την έναρξη της αυτοπεριστροφής, ο χειριστής περιορίζει το συλλογικό βήμα των πτερυγίων και επομένως την άντωση και την ώση, με αποτέλεσμα το ελικόπτερο να τεθεί άμεσα σε κάθοδο, παράγοντας ανοδική ροή αέρα διαμέσου του στροφείου. Η ροή αυτή παράγει επαρκή ώση για να διατηρηθεί ο ρυθμός περιστροφής του κύριου στροφείου στη διάρκεια της καθόδου. Καθώς το ουραίο στροφείο κινείται από το συγκρότημα μετάδοσης του κύριου στροφείου, ο έλεγχος διεύθυνσης διατηρείται. Ο χειριστής ελέγχει τον ρυθμό καθόδου διαμέσου της ταχύτητας αέρος. Όταν η τελευταία είναι μηδενική, ο ρυθμός καθόδου μεγιστοποιείται. Ελαχιστοποιείται σε ταχύτητα αέρος 50-60 κόμβων, ανάλογα με τον τύπο του ελικοπτέρου και τους προαναφερόμενους παράγοντες, ενώ αυξάνει και πάλι σε υψηλότερες ταχύτητες. Σε περίπτωση απώλειας του ουραίου στροφείου, η άτρακτος του ελικοπτέρου περιστρέφεται προς την αντίθετη κατεύθυνση από αυτήν του κύριου στροφείου, εξαιτίας της αρχής διατήρησης της ορμής. Κατά την προσγείωση με αυτοπεριστροφή, η αποθηκευμένη ενέργεια στο κύριο στροφείο λόγω αδράνειας της μάζας του χρησιμοποιείται για την επιβράδυνση του ρυθμού καθόδου.

Κατά τα φαινόμενα, οι συνθήκες στην προκειμένη περίπτωση υπερέβησαν τα όρια των εκτεταμένων χαρακτηριστικών του Apache για την απορρόφηση των δυνάμεων της πρόσκρουσης και την αποτροπή της ανάφλεξης. Η απαίτηση MIL-STD 1290 του Στρατού των ΗΠΑ αναφέρεται σε 95% πιθανότητα επιβίωσης του πληρώματος από κατακόρυφη συντριβή με ταχύτητα 42 ft/sec (12,81 m/sec) ή από πλάγια πρόσκρουση με 30 ft/sec (9,15 m/sec) ή τέλος από πρόσθια συντριβή με βύθιση 15° του ρύγχους και με ταχύτητα 60 ft/sec (18,3 m/sec). Το σύστημα προσγείωσης είναι σχεδιασμένο για προοδευτική συμπίεση και απορρόφηση των δύο τρίτων της ενέργειας σε κατακόρυφη πρόσκρουση των 12,81 m/sec. Το χαμηλότερο τμήμα της ατράκτου συμπιέζεται επίσης προοδευτικά περιορίζοντας την επιβράδυνση σε 37 G, ενώ το πυροβόλο οδηγείται μεταξύ των θέσεων του πληρώματος χωρίς να τα απειλεί. Οι δομές στήριξης των καθισμάτων συμπιέζονται και διαχέουν την υπόλοιπη ενέργεια της συντριβής, έτσι το πλήρωμα υφίσταται τελικά επιβράδυνση μόλις 13 G. Ο στατικός ιστός του κύριου στροφείου και το βαρύ πλαίσιο των διαφανών επιφανειών του πιλοτηρίου παρέχουν πρόσθετη προστασία σε περίπτωση ανατροπής του ελικοπτέρου κατά την πρόσκρουση. Το σύστημα καυσίμου είναι επίσης ανθεκτικό σε βίαιες προσκρούσεις και περιλαμβάνει δύο θωρακισμένες, αυτοσφραγιζόμενες δεξαμενές με ελαστική επικάλυψη εμπρός και πίσω από το διαμέρισμα πυρομαχικών. Σύστημα αδρανοποίησης αζώτου μειώνει την περιεκτικότητα της ατμόσφαιρας των δεξαμενών σε οξυγόνο, αποτρέποντας την ανάφλεξη.